De kracht van verhalen – Aandacht voor mensen aan de kant van de weg

Wie is Klaas-Jan Rodenberg? “Wie ben je? Dat is de moeilijkste vraag die er is! Je hebt je fysieke lichaam en er is de psychische Klaas-Jan die zich iedere keer opnieuw moet uitvinden. Een mens is altijd in ontwikkeling. Ik ben iemand in wording.” Dit is tekenend voor Klaas-Jan. Niets staat vast, alles beweegt, groeit en ontwikkelt zich. Personages in Bijbelverhalen zijn op verschillende manieren te bekijken; ook zij staan niet vast.

Dit artikel verscheen eerder in Vierklank en is geschreven door Irene Stok (De Inham). Kunstwerk The Good Samaritan van Alfred Rethel (German, 1816-1859).

Ontwikkelingen

Klaas-Jan is in zijn 77-jarig leven bezig met ontwikkelen op diverse terreinen. “Het begon met mijn cognitieve ontwikkeling. Op de basisschool, de middelbare school en in mijn studie als bedrijfseconoom.” Klaas-Jan ging werken als organisatie-adviseur. “Bedrijven helpen controle te krijgen, dat is heel belangrijk voor organisaties.”

Na zijn 45e kwam er meer ruimte voor zijn emotionele ontwikkeling. “Mijn emotionele deel was onrustig, dat wilde zich ontplooien. Ik kreeg meer affiniteit met het relationele en ging een opleiding Gestalttherapie volgen. Dat heb ik kunnen gebruiken bij coaching in het bedrijfsleven.” Klaas-Jan voelt zich verrijkt door die extra ontwikkeling. “Bij het cognitieve gaat het erom dat je ertoe doet, groot wilt zijn. Nu zoek ik naar het kleine, naar relaties met mensen die een betekenisvol verlies hebben geleden. Mensen die aan de kant staan met hun verlies.”

Er is een derde ontwikkeling bijgekomen: de spirituele. “Daarin gaat het om de relatie met het grotere, zinvinding, geloof.” Klaas-Jan komt sinds 1992 in de Bergkerk, ook nu hij sinds een jaar in Soest woont. Geloof is voor hem een grote verscheidenheid. “Toen ik kind was, was God voor mij een figuratie, een persoon. Mijn eerste verlies was het geloof in Sinterklaas en daarna dat sprookjes er niet toe doen. Later heb ik ontdekt dat ze er wel toe doen!

Nu ben ik meer bezig met het doorleven van het geloof en het begrip God. Het gaat dan om wezenlijke vragen: Wie is God voor mij? Welke betekenis heeft hij? Hoe voedt dat mijn leven? Hoe vind ik troost in moeilijke tijden en hoop op een betere toekomst? Voor mij betekent dat dat God een metafoor is voor de schepper. Het contact met de seizoenen is belangrijk, daarin ervaar ik de schepping en zie ik de vergankelijkheid die hoort bij de natuur en bij het leven.”

Verlies

Klaas-Jan verloor zijn broer en schoonzus toen hij 45 was. Daar heeft hij veel verdriet over gehad. Op dit moment merkt hij dat hij ouder wordt en zijn lichaam beperkingen krijgt; ook dat is een verlies waar je over rouwt. “Mijn benen willen niet meer zo goed. Zij geven aan dat ik goed op ze moet letten en ze moet verzorgen. En ach, zij zijn met z’n tweeën. Dus het is twee tegen één.”

Na zijn pensioen kwam Klaas-Jan in aanraking met het Landelijk Steunpunt Verlies. Daar kunnen mensen terecht voor steun bij rouw, er worden opleidingen voor vrijwilligers en beroepskrachten op het gebied van verlies en rouw verzorgd en er is aandacht voor onderzoek en publicaties. Klaas-Jan geeft daar nu leiding aan en kan zijn talenten als organisatie-adviseur hier weer goed gebruiken. Op 13 november organiseerde het steunpunt in de Bergkerk een congres ‘Belichaming van rouw’. “We gaan kijken hoe verlies in het lichaam aanwezig is. Het gaat niet alleen om het fysieke lichaam. Het geestelijk en lichamelijke is niet apart; het vormt samen het geleefde leven.”

Relaties

Klaas-Jan noemde de aandacht die hij heeft voor mensen aan de kant van de weg. Het verhaal uit de Bijbel dat daarbij aansluit is de Barmhartige Samaritaan. “De Leviet en de priester zijn voorbijlopers en nemen geen verantwoordelijkheid voor de neergeslagen man. De Samaritaan die geen relatie heeft met de Joden voelt ontferming. Dat sluit aan op de filosoof Levinas. Het gaat om de ander die een appèl op jou doet. Jij kunt antwoord zijn op de nood van de ander. De ander is voor jou van betekenis. Dat is wonderlijk mooi!

Er is daarnaast een materieel verhaal; de Samaritaan neem de neergeslagen man mee naar een herberg en betaalt de kosten. Het geestelijke verhaal gaat over troost bieden als je aan de kant van de weg ligt en het adres van je liefde kwijt bent en niet weet waar je naartoe kunt. Het verhaal van de barmhartige Samaritaan ziet Klaas-Jan terug in deze tijd. “Bijvoorbeeld een vrouw die haar man is verloren en de kinderen, die zo dicht bij haar staan, lopen aan haar voorbij. En ook de familie van haar man loopt aan haar voorbij; er is niemand.

De weduwvrouw voelt zich de neergeslagen Jood. Maar durft zij een appèl op een ander te doen? Durf ik een verzoek aan een ander te doen? Durf ik met mijn verlies aan te komen bij de ander? Durf ik mijn kwetsbaarheid te laten zien? Het gaat in dit verhaal over een ethisch appèl. Je ziet iets terug van Gods barmhartigheid. Wanneer Gods barmhartigheid in ons werkzaam wordt, wordt God voor ons een werkwoord. Je kunt iets doen en je kunt er zijn. Net zoals God er is, kun ook jij de aanwezige zijn.

Rollen

In het verhaal komen meer personen voor die allemaal een rol hebben. De barmhartige Samaritaan is degene die iets doet: zorgen voor een ander. En dat niet alleen, hij is nabij. De neergeslagen man heeft de rol van kwetsbaarheid en de Leviet en de priester zijn de mensen met wie je een intieme relatie hebt of denkt te hebben. “Je kunt je met iedere rol verbinden. Soms ben je de één en dan weer de ander. Ik ben de Bijbel en de verhalen anders gaan lezen. Vaak lezen we vanuit oordelen en ik wil lezen vanuit het systemische: hoe komt het dat mensen voorbijgaan aan het leed van een ander?”

Dan is Klaas-Jan opeens opvallend mild over de Leviet en priester. “Er zijn situaties waarin je een ander niet helpt, waarin je die persoon laat zitten. Omdat je het niet kunt, omdat er te veel is gebeurd. Een kind dat zich emotioneel verwaarloosd voelt en bijvoorbeeld een toxische relatie met de overgebleven ouder heeft; dan mag je de Leviet zijn. Dan mag je als de priester voorbijlopen wanneer je ouder een beroep op jou doet. Dan is een ethisch appèl te veel gevraagd. Wij hoeven dat niet te veroordelen.”

Eén personage in het verhaal is nog niet aan bod gekomen, de herbergier. Hoe zit het daarmee?

“Dat zijn wij, het Landelijk Steunpunt Verlies, bij ons kunnen mensen gebracht worden en wij kunnen helpen.”

Meer informatie

Voor wie hulp zoekt bij rouw en verlies of op zoek is naar hulp: www.steunbijverlies.nl

Start typing and press Enter to search