De Brug-predikant Jaap van der Windt kwam twijfel te boven
‘Wat ik niet snap, hoeft geen probleem te zijn’
Als jochie van zes hield preekte hij al, met een Zorro-cape om zijn schouders. Maar als tiener wilde Jaap van der Windt veearts worden. Op z’n achttiende kwam het verlangen om predikant te worden weer terug. Hij ging theologie studeren, maar raakte zijn geloof kwijt. Hoe kwam dat terug? Waar komt de rust vandaan die hij nu uitstraalt, en wat heeft onze gepolariseerde samenleving nodig?
Door: Peter Siebe, foto: Ewerdt Heideman/Smulders AV. Dit artikel stond eerder in Vierklank.
‘Ik heb het naar m’n zin in De Brug’ vertelt Jaap nadat hij me met een kop thee naar een zaaltje heeft gebracht. ‘Het klikt geloof ik wel tussen mij en de gemeente.’ Op 6 juli 2025 deed hij intrede. De Brug is zijn vijfde gemeente, na Katwijk, Bolsward (‘daar was ik ineens gereformeerd, terwijl ik me daarvoor en daarna altijd hervormd voelde’), Delfgauw en Rossum. ‘Ik heb in Zuid-, West- én Noord-Nederland gewerkt. Maar als de mensen je eenmaal vertrouwen, zijn de verschillen tussen Brabanders, Friezen en Hollanders klein. In Bolsward stuitte ik op een duidelijk verschil tussen hervormd en gereformeerd. Ik moest daar alles beargumenteren, terwijl de hervormde gemeente van Rossum en Delfgauw eerder aannam wat ik zei. In De Brug – vanouds een confessioneel-hervormde gemeente – zitten zowel hervormde als gereformeerde tendensen. We zingen trouwens evengoed uit het Liedboek als uit Opwekking en Taizé.’
Integriteit en polarisatie
Jaap noemt predikant-zijn een ‘zijns-beroep’. ‘Er is niet veel verschil tussen wat ik doe en wie ik ben. Ik ben eigenlijk nooit vrij – behalve in de vakantie, dan ben ik echt los van mijn werk. Natuurlijk ben ik ook echtgenoot en vader. Ik had mijn kinderen een tijdje op catechisatie. Dat vond ik leuk en leerzaam. Ik moest integer zijn, besefte ik. Wat ik op zondag zei, moest ik thuis waarmaken; het héle plaatje moest kloppen. Dominee-zijn en Jaap-zijn is nauw met elkaar verbonden.’
Een deel van de leden van De Brug komt uit andere kerken, zoals de Gereformeerde Gemeenten en de Nederlandse Gereformeerde Kerken. Jaap: ‘De Brug is een warme gemeente, deels zoekend, deels stellig, deels met een uitgesproken mening – bijvoorbeeld over Israël-Gaza of lhbti-beleid. Daarover zie ik polarisatie. Dan ga ik in gesprek, maar ik neem op de kansel geen stelling. Ik ben herder voor de hele gemeente; het is niet mijn taak om mensen op andere gedachten te brengen.’
Jaaps droom is ‘een stadskerk waar iedereen overdag kan inlopen en thuiskomt.’ Maar, weet hij, De Brug staat daarvoor niet helemaal op een geschikte plek. ‘Misschien vinden we een partner met wie we dit kunnen doen als we in de toekomst wellicht een nieuwe kerk bouwen.’
Van veearts tot dominee
Jaap groeide op in een hervormd gezin met drie kinderen, dat ‘s zondags naar de Oude Kerk in Soest ging. ‘Ik was een serieus en vroom jongetje, vandaar die preek toen ik zes was. Parate kennis was thuis een pre. Onze moeder was onderwijzeres. Ze vertelde ons op vakantie alles over het land waar we waren en overhoorde ons dan in de auto. Naar de kerk gaan sprak vanzelf. Daar en op school leerde ik de Bijbelverhalen kennen.’
Als tiener wilde Jaap veearts worden. ‘Ik reed paard en werkte op de manege. Predikant worden was toen uit beeld. Dat kwam pas terug toen ik achttien jaar was. Mijn broer en zus en ik gingen naar Youth for Christ en kwamen daar tot bewust geloof. Zij lieten zich dopen bij een Baptistengemeente. Ik vroeg me af: “Moet je dan je kerk verlaten als je tot geloof komt?” Ik besloot predikant te worden en bij te dragen aan vernieuwing van de kerk. Het mocht van mij wat blijer, niet zo liturgisch als in Soest. We zongen daar elke week het Kyrië en Gloria van Willem Vogel, maar zelfs na tien jaar kon niemand dat uit z’n hoofd zingen. Ik kan terugkijkend wel zeggen dat het mij gelukt is om meer vrolijkheid en enthousiasme in te brengen in de gemeenten waar ik heb gewerkt. Ook gebruik ik een “gemengde liturgie” met elementen voor alle leeftijden en uit verschillende tradities.’
Geloof kwijt
Na twee jaar theologiestudie raakte Jaap zijn geloof kwijt. ‘Sommige docenten zeiden weleens: “We hopen dat jullie een tijdje je geloof kwijtraken.” Ze gaven ons meer vragen dan antwoorden – zo ging dat destijds. Of het nu over tekstkritiek ging of over kerkgeschiedenis, er werd onder het mom van “we moeten wetenschappelijk blijven” veel gerotzooid.’ Pardon: gerotzooid? Jaap: ‘Ja. Want ik vind het niet sterk als een opleiding alles betwijfelt en er geen zekerheden naast zet. Heel wat mensen van mijn generatie zijn daardoor afgehaakt van de kerk. Alles werd kritisch benaderd. Vooral in de Gereformeerde Kerken was die tendens sterk aanwezig.’
Hoe kwam Jaaps geloof weer terug? ‘Ik heb geen idee. Ik zat vol twijfels en vond het naar dat ik alles kwijt was. Mijn predikant in Soest zei – en dat hielp: “Blijf naar de kerk gaan. Als jij niet kunt zingen, doen wij het voor je. Als jij niet kunt bidden, laat anderen bidden.” Na twee jaar merkte ik dat ik ineens weer meezong. Daar droegen mijn ervaringen in Oxford aan bij, waar ik een jaar studeerde aan een Anglicaans seminarie met een evangelical karakter. Het evangelische jongetje van vóór mijn studie was iemand anders dan de evangelical theoloog die ik nu ben. Evangelical is iets anders dan evangelisch. Het is niet wettisch, leest de Bijbel niet “van kaft tot kaft” letterlijk als Gods Woord. Evangelicals mogen twijfels hebben en wetenschappelijke vragen stellen zonder dat ze meteen van Schriftkritiek verdacht worden. Oxford bracht me wat ik in Utrecht gemist had: wetenschap en geloof gingen hand in hand.’
Vertrouwen in Jezus
Waar is Jaap nu wél zeker van, terwijl hij dat gedurende die twee jaar kwijt was? ‘Ik weet zeker dat ik Jezus wil volgen. En dat Hij op de een of andere manier de redder van mijn leven is. Dat is symbolische taal, maar deze uitspraak steunt wel op het feit dat Jezus een historische figuur is. Dat vind ik heel belangrijk. Ook zijn opstanding is voor mij onbetwijfelbaar. Er was werkelijk een leeg graf. Dat is niet pas later bedacht door de evangelisten. Jezus’ volgelingen geloofden dat vanaf het begin.’
Hoe verhouden geloof en twijfel zich bij Jaap? ‘Eh… twijfel heb ik niet zoveel. Wel verbazing. Ik begrijp veel dingen niet. Waarom moet iemand van 25 overlijden? Maar wat ik niet snap, hoeft geen probleem te zijn. Ik vertrouw genoeg op Jezus om te bedenken dat het me ooit wel duidelijk zal worden. Waar dat vertrouwen vandaan komt, weet ik niet. Liturgie, zingen, verkondigen – dat voedt me, maar dat vertrouwen in Jezus komt niet van mijzelf. Het is ongrijpbaar. Dat vind ik lastig, want ik kom genoeg mensen tegen die dat ook zouden willen hebben, maar het lukt hen niet. Verdrietig. Dat is ook weer zoiets wat me verbaast, zonder dat het me in vertwijfeling brengt.’
Niet vegetarisch, wel rechtvaardig
Jaap is actief voor de Groene Kerken en International Justice Mission. In het meinummer van Vierklank riep Paul Schenderling predikanten op om de zonde te benoemen dat wij, rijke landen, roven van de aarde en van arme landen. ‘Dat doe ik al jaren’, zegt Jaap. ‘Afgelopen zondag preekte ik over Leviticus 25, waar God zegt dat het land van Hem is. Het land moeten we dus na gebruik weer netjes nalaten, zeg ik dan. Ik zeg niet dat we allemaal vegetarisch moeten worden. Wel dat we veel minder vlees moeten eten, en dat dieren in de veehouderij leefruimte nodig hebben. Als we een euro per kilo meer betalen, kunnen boeren hun vee meer ruimte geven en toch rondkomen. Mensen vinden mij een linksige dominee, maar ik hoor na zo’n preek instemmende reacties, ook van boeren.’
Wat kunnen kerken betekenen in onze samenleving, vraag ik Jaap. ‘Veel polarisatie wordt veroorzaakt doordat mensen slecht geïnformeerd zijn. Alsof migranten de schuld zijn van allerlei problemen. Alsof je woke moet zijn om voor de schepping te zorgen. Wat zou het mooi zijn als de kerken die angel eruit zouden halen – maar niet via de media, want dan wordt het meteen geframed. Mijn Amersfoortse collega’s denken verschillend maar genuanceerd over allerlei kwesties. Als we daar eens beleid op zouden maken – als gezamenlijke Amersfoortse Protestantse Kerken…’
